Stel: je bent in de supermarkt en de man voor je bij de kassa zakt ineens in elkaar. Hij reageert niet, ademt niet normaal. Jij bent de eerste die er staat. Ergens in dit gebouw hangt een AED, maar wat doe je nu precies?
Dit artikel loodst je stap voor stap door de kritieke minuten vóór de ambulance arriveert: van het herkennen van een hartstilstand tot het correct aansluiten van een defibrillator. Ook als je er nog nooit een hebt vastgehouden.
De eerste drie minuten: elke seconde telt
Bij een hartstilstand stopt het hart met effectief pompen. Het bloed staat stil, de hersenen krijgen geen zuurstof meer. Na vier tot zes minuten zonder zuurstof beginnen hersencellen onomkeerbaar af te sterven. Na tien minuten is de kans op herstel zonder ernstige schade minimaal.
De ambulance heeft in Nederland gemiddeld acht tot tien minuten nodig om ter plaatse te zijn. Dat gat, die eerste minuten, moet een omstander vullen. Met reanimatie en een AED vergroot je de overlevingskans met factor drie tot vijf. Wachten is geen optie.
Wat een AED doet dat jij niet kunt
Een AED (automatische externe defibrillator) analyseert het hartritme via elektroden op de huid. Het apparaat bepaalt zelf of een elektrische schok nodig is. Jij hoeft die beslissing niet te nemen. Dat is precies waarom iedereen een AED kan gebruiken: het apparaat geeft gesproken instructies en geeft alleen een schok als het hartritme dat vereist. Je kunt niets verkeerd doen als je de instructies volgt.
AED’s vinden in Nederland: HartslagNu en de 6-minutennorm
In Nederland streeft de Hartstichting naar een dekkingsgraad waarbij binnen zes minuten een AED bereikbaar is. De app HartslagNu toont de dichtstbijzijnde geregistreerde AED en kan je ook oproepen als vrijwilliger als er een reanimatie in jouw buurt plaatsvindt.
Belangrijk voorbehoud: lang niet alle AED’s in Nederland staan in het register. Sportclubs, bedrijven en particulieren hangen ze op zonder registratie. Ken de AED’s in jouw eigen omgeving, je buurtcentrum, je sporthal, je werkplek. Dat weten vooraf scheelt kostbare zoektijd.
Openbare versus besloten AED’s: waar mag je naar binnen?
Een AED in een treinstation, winkelcentrum of bibliotheek is vrij toegankelijk. Bij een sportclub of bedrijventerrein kan dat anders liggen, zeker buiten openingstijden. Veel van deze AED’s hangen buiten in een kastje, juist om 24 uur per dag bereikbaar te zijn. Is een deur dicht? Bel aan, klop hard, schreeuw om hulp. Bij een levensbedreigende situatie geldt: ga naar binnen en haal het apparaat. Juridisch ben je als omstander beschermd zolang je te goeder trouw handelt.
Stap 1: Beoordeel de situatie
Schud de persoon zachtjes bij de schouders en roep: ‘Gaat het?’ Geen reactie? Kijk maximaal tien seconden of er normale ademhaling is. Happende, rochelnde of onregelmatige ademhaling telt niet als normaal. Twijfel je? Ga uit van een hartstilstand en handel.
Stap 2: Alarmeer 112 en stuur iemand naar de AED
Doe dit tegelijk. Wijs een specifiek persoon aan: ‘Jij in die rode jas, bel 112.’ En een ander: ‘Jij, haal de AED bij de ingang.’ Vaag roepen om hulp werkt minder goed, mensen kijken dan naar elkaar. De 112-centralist begeleidt de beller en kan jou via de luidspreker ook ondersteunen.
Stap 3: Begin direct met reanimeren
Leg de persoon op de rug op een harde ondergrond. Zet de hak van je hand op het midden van de borst, leg je andere hand eroverheen en druk dertig keer stevig naar beneden. Minimaal vijf centimeter diep, in een tempo van honderd tot honderdtwintig keer per minuut. Dat is ruwweg op het ritme van ‘Stayin’ Alive’ van de Bee Gees.
Na dertig compressies geef je twee beademingen: kantel het hoofd, knijp de neus dicht en blaas rustig in de mond. Zie je de borst rijzen? Dan zit je goed. Wil je of kun je niet beademen? Ga dan door met alleen borstcompressies. Dat is beter dan stoppen.
Stap 4: AED aansluiten zonder lange onderbreking
Zodra de AED er is, zet hem aan (klep openen of knop indrukken). Ontklee de bovenlichaam volledig. Is de huid nat? Droog hem snel af. Plak de elektroden precies zoals de afbeelding op het apparaat aangeeft: één onder het rechtersleutelbeen, één links onder de oksel. Scheert de persoon? Sommige AED-koffers hebben een scheermes meegeleverd voor een heel behaarde borst. Plakken lukt ook over een litteken, maar nooit over een pacemaker die je onder de huid voelt. Plak de elektrode dan iets verder weg.
Stap 5: Volg de gesproken instructies op
Het apparaat analyseert het hartritme. Raak de persoon daarna niet aan en zorg dat niemand dat doet. Adviseert het apparaat een schok? Druk op de knop en roep luid: ‘Iedereen vrij!’ Adviseert het geen schok? Ga direct door met reanimeren, het apparaat vertelt je wanneer.
Stap 6: Hervat direct na de schok
Een schok is geen eindpunt. Het hart heeft mogelijk een bruikbaar ritme, maar nog geen kracht. Ga meteen door met borstcompressies. Stop pas als de ambulancemedewerkers het overnemen of als het slachtoffer duidelijk bij bewustzijn komt en normaal ademt.
Veelgemaakte fouten die kostbare seconden kosten
Aarzelen is de grootste fout. Veel mensen wachten af in de hoop dat iemand anders ingrijpt. Een tweede veelgemaakte fout is stoppen na één schok, in de veronderstelling dat het klaar is. Een derde is de elektroden verkeerd plakken door te weinig naar de afbeelding te kijken. En tot slot: de reanimatie onderbreken terwijl je de AED aansluit. Die onderbreking moet zo kort mogelijk zijn, maximaal tien seconden.
Reanimatiecursus in Nederland: laagdrempelig oefenen
Kennis lezen is één ding, maar spiermemorie opbouwen is een ander. De Hartstichting en het Rode Kruis bieden cursussen aan door heel Nederland, soms gratis via gemeenten of werkgevers. Wil je reanimatie leren? De cursus ‘Reanimatie en AED’ duurt doorgaans twee tot vier uur en geeft je genoeg vertrouwen om te handelen. Sommige sportclubs en scholen organiseren ze ook intern. Zoek op hartstichting.nl of rodekruis.nl naar een cursus bij jou in de buurt. Het is een paar uur van je tijd voor een vaardigheid die letterlijk iemands leven kan redden.
De stappen zijn te leren, de AED is ontworpen om ook zonder medische kennis te gebruiken en het apparaat neemt de moeilijkste beslissing voor je. Wat jij moet doen is handelen: 112 bellen, reanimeren en de AED aansluiten.
Kijk eens na waar de dichtstbijzijnde AED hangt op je werk, bij je sportclub of in je buurt. En overweeg een reanimatiecursus te volgen, want oefenen maakt het verschil tussen weten en écht kunnen.
