Je belastingaangifte is ingediend, de winst viel lager uit dan verwacht, en dan zie je dat je vorig jaar gewoon dezelfde zorgverzekering hebt verlengd als het jaar daarvoor. Veel zzp’ers doen dat. Zonder werkgever die meebetaalt en zonder vaste maandelijkse inkomsten zijn de keuzes rondom een zorgverzekering voor zelfstandigen een stuk ingewikkelder dan voor mensen in loondienst. Dit stappenplan helpt je die keuzes wél goed te maken.
Stap 1: Bereken eerst je netto maandinkomen over het afgelopen jaar
Alles begint hier. Je zorgtoeslag, je keuze voor het eigen risico en de premie die je kunt dragen, hangen allemaal samen met wat je gemiddeld per maand netto overhoudt. Pak je definitieve aangifte erbij en deel je nettowinst door twaalf. Dat getal is je vertrekpunt. Zit je in een jaar met een grote opdracht gevolgd door drie stille maanden? Dan is je gemiddelde misschien prima, maar je kasstroompatroon vertelt een ander verhaal. Houd dat in gedachten bij de volgende stappen.
Stap 2: Bereken je recht op zorgtoeslag op basis van winst, niet omzet
Dit is een valkuil die zzp’ers regelmatig te laat ontdekken. De Belastingdienst kijkt voor de zorgtoeslag naar je toetsingsinkomen, en dat is je winst uit onderneming, niet je omzet. Heb je vorig jaar voor €60.000 gefactureerd maar €25.000 aan kosten gemaakt? Dan is je toetsingsinkomen €35.000, niet €60.000.
Op het moment van schrijven ligt de inkomensgrens voor zorgtoeslag voor alleenstaanden rond de €38.000 bruto per jaar. Zit je daaronder, dan heb je vrijwel zeker recht op een tegemoetkoming. Controleer dit elk jaar opnieuw via de website van de Belastingdienst, want grenzen worden jaarlijks aangepast. Let op: schat je inkomen te hoog in bij je aanvraag, dan betaal je te weinig zorgtoeslag en moet je terugbetalen. Schat je het te laag in, dan mis je geld dat je gewoon tegoed hebt.
Stap 3: Kies je eigen risico op basis van je kasstroompatroon
Een hoog vrijwillig eigen risico van €500 bovenop het verplichte eigen risico klinkt aantrekkelijk als je premiekorting oploopt, maar voor een zelfstandige werkt deze rekensom anders. Stel: je werkt als fotograaf en januari en februari zijn traditioneel je rustigste maanden. Dan wil je in diezelfde periode geen rekening van €800 van een fysiotherapeut of specialist moeten betalen.
Het advies hier is concreet: kies alleen voor een hoog eigen risico als je een buffer hebt van minimaal twee tot drie keer dat bedrag die je écht niet aanraakt. Heb je die buffer niet, dan is een lager eigen risico goedkoper dan het lijkt, want het voorkomt dat een tegenvaller in je zorg ook een tegenvaller in je liquiditeit wordt.
Stap 4: Controleer wat het basispakket voor jouw beroep dekt
Het basispakket is voor iedereen gelijk, maar de relevantie verschilt enorm per beroep. Als je werkt als bouwvakker, schilder of zzp’er in de zorg, dan is de kans op fysieke klachten groter dan wanneer je thuis achter een beeldscherm werkt. Fysiotherapie zit in het basispakket alleen voor specifieke chronische aandoeningen. Psychologische hulp zit er gedeeltelijk in, maar een burn-outtraject via een coach of GZ-psycholoog buiten de ggz valt er grotendeels buiten. Arbeidsrevalidatie is per situatie afhankelijk van de verwijzing en de aanbieder.
Zet voor jezelf op een rij welke zorgvormen je de afgelopen jaren hebt gebruikt of waarschijnlijk nodig hebt. Dat is de basis voor de volgende stap.
Stap 5: Beoordeel aanvullende pakketten op arbeidsgerelateerde dekking
Als zelfstandige heb je geen bedrijfsarts, geen re-integratietraject via een werkgever en geen arbo-dienst die meekijkt. Als je een RSI-klacht ontwikkelt of opgebrand raakt, betaal je de begeleiding grotendeels zelf, tenzij je aanvullend goed verzekerd bent.
Vergelijk aanvullende pakketten specifiek op deze punten:
- Aantal fysiotherapiesessies per jaar
- Dekking voor ergotherapie of werkplekonderzoek
- Psychologische hulp buiten de ggz, zoals coaching bij werkgerelateerde klachten
- Dekking voor alternatieve geneeswijzen als je die gebruikt
Let op dat pakketomschrijvingen soms ruim klinken maar in de polisvoorwaarden flink beperkt zijn. Lees de kleine lettertjes of gebruik een onafhankelijke vergelijkingssite die de voorwaarden naast elkaar zet.
Stap 6: Restitutiepolis of naturapolis, voor zelfstandigen is dit geen klein verschil
Bij een naturapolis mag je verzekeraar bepalen welke zorgverleners gecontracteerd zijn. Bij een restitutiepolis word je vergoed voor vrijwel elke erkende zorgverlener, ook als die geen contract heeft met jouw verzekeraar. Voor mensen in loondienst is dit onderscheid minder urgent. Voor zelfstandigen, die vaker kiezen voor niet-gecontracteerde specialisten, een fysiotherapeut buiten het netwerk of een psycholoog die niet bij de grote aanbieders werkt, kan een naturapolis onverwacht duur uitpakken.
Een restitutiepolis is doorgaans iets duurder in premie, maar geeft je meer vrijheid. Als je als zelfstandige gewend bent je eigen specialisten te kiezen, is de restitutiepolis in de meeste gevallen de betere keuze.
Stap 7: Koppel je keuze aan je arbeidsongeschiktheidsverzekering
Hier laten veel zzp’ers geld liggen of betalen ze dubbel. Je AOV dekt inkomensverlies als je niet kunt werken. Je zorgverzekering dekt de zorgkosten zelf. Maar in de praktijk overlappen sommige dekkingen elkaar, bijvoorbeeld bij revalidatietrajecten of langdurige psychologische begeleiding die deels vanuit de zorgverzekering vergoed worden en deels als onderdeel van een re-integratietraject in je AOV zitten.
Leg je twee polissen naast elkaar of vraag een onafhankelijke adviseur om te kijken waar je dubbelop betaalt en waar juist een gat zit. Een gat is hier gevaarlijker dan een overlap, want een periode zonder inkomen én met niet-vergoede zorgkosten is een combinatie die zelfstandigen in financiële problemen brengt.
Stap 8: Plan je jaarlijkse evaluatie na je belastingaangifte, niet in november
November is het drukste moment om van zorgverzekering te wisselen. Iedereen vergelijkt tegelijk, vergelijkingssites staan onder druk en de keuze die je maakt is gebaseerd op je geschatte inkomen voor het komende jaar. Maar als zelfstandige weet je in november nog helemaal niet hoe je jaar is afgesloten.
Plan je evaluatiemoment in het voorjaar, na je definitieve belastingaangifte. Dan ken je je werkelijke winst, kun je de zorgtoeslag nauwkeurig aanvragen of bijstellen en maak je een gefundeerde keuze voor je eigen risico. Wisselen kan alleen per 1 januari, dus noteer de overstapdeadline van 31 december in je agenda en gebruik de maanden erna om je keuze goed voor te bereiden voor het jaar daarna.
Een zorgverzekering kiezen als zelfstandige is geen kwestie van de goedkoopste optie aanvinken. Je inkomen schommelt, je hebt geen werkgever die meebetaalt, en de risico’s van arbeidsgerelateerde klachten liggen volledig bij jezelf. Door je keuzes te baseren op je werkelijke winst, je kasstroompatroon en de samenhang met je AOV, voorkom je dat je te veel betaalt of op het verkeerde moment voor onverwachte kosten staat. Plan na je volgende belastingaangifte een middag in voor deze acht stappen.
