Je hebt de afgelopen weken van alles geprobeerd: een andere zeep, een vettere crème, minder lang douchen. Maar die rode, schilferige plekken op je onderarm blijven, en ’s avonds is de jeuk het ergst. Misschien zijn het kleine blaasjes aan de zijkant van je vingers, juist nu het warm is. Het punt is: je weet niet eens precies wat je hebt. Want eczeem bij volwassenen is geen enkelvoudige aandoening. Het is een verzamelnaam voor minstens zes verschillende huidaandoeningen die er allemaal net anders uitzien en elk een eigen aanpak vragen. Dit artikel helpt je je eigen huid te lezen, zodat je niet meer in het wilde weg smeert of krabt.
Wat zie je, waar zit het en hoe voelt het?
Begin bij de spiegel en beantwoord drie vragen: hoe ziet het eruit, waar op je lichaam zit het, en hoe voelt het precies? Die drie dingen samen wijzen je bijna altijd in de goede richting.
- Rode, schilferende plekken in je gezicht of op je hoofd rond de haargrens: denk aan seborroïsch eczeem.
- Jeukende bultjes of blaasjes aan de zijkant van vingers of voetzolen, erger in warme weken: waarschijnlijk dyshidrotisch eczeem.
- Ronde, muntvormige plekken op je onderbenen of armen: numulair eczeem.
- Rode, natte of droge plekken in knieholten, elleboogplooien of op de polsen: klassiek atopisch eczeem.
- Een plek precies waar je horloge, riem of oorbel zit, of op de handen na contact met een schoonmaakmiddel: vrijwel zeker contacteczeem.
Atopisch eczeem bij volwassenen: het verandert na je twintigste
Als kind had je misschien vochtige, rode plekken in de knieholten of elleboogplooien. Bij volwassenen met atopisch eczeem verschuift dat beeld. De huid is vaker droog en verdikt dan nat en weenend. De jeuk is intenser, vooral ’s nachts. Stress, hormonale schommelingen en een droge kantooromgeving zijn voor veel volwassenen belangrijkere triggers dan voeding. Eczeem bij volwassenen met een atopische achtergrond reageert goed op een vaste smeerroutine, maar vraagt ook aandacht voor slaap en stressbeheer, niet alleen voor de huid zelf.
Contacteczeem: de meest gemiste diagnose
Contacteczeem kent twee varianten die er soms bijna hetzelfde uitzien, maar een andere oorzaak hebben.
Bij irritatief contacteczeem heeft de huid gewoon te veel gehad: te veel water, te veel zeep, te veel wrijving. Thuiszorgmedewerkers, kappers en mensen die de handen tientallen keren per dag wassen, kennen dit. De huid droogt uit, barst en brandt, maar jeukt minder heftig dan bij de allergische variant.
Bij allergisch contacteczeem reageert je immuunsysteem op een specifieke stof, zoals nikkel in een rits, parfum in een crème of conserveringsmiddelen in handzeep. De reactie verschijnt niet altijd meteen, soms pas een dag of twee later, wat het lastig maakt om de boosdoener te herkennen. Een dermatoloog kan dit testen met een zogenoemde patchtest.
Seborroïsch eczeem: als roos eigenlijk huidontsteking is
Seborroïsch eczeem zit graag op plekken waar veel talgklieren zitten: de hoofdhuid, de wenkbrauwen, naast de neus, achter de oren en soms op de borst. De schilfering is geler en vetter dan gewone roos. Het is geen infectie, maar een overreactie op een gistsoort die van nature op de huid leeft. Milde gevallen reageren goed op antischimmelshampoo die je ook als wasgel op het gezicht gebruikt. Hardnekkige gevallen hebben soms een lichte cortisoncrème nodig.
Dyshidrotisch eczeem: kleine blaasjes die in de zomer opvlammen
Zit je nu in juli met jeukende, kleine blaasjes aan de zijkant van je vingers of op je handpalmen? Dan is dyshidrotisch eczeem de meest waarschijnlijke verklaring. Warmte, zweet en stress zijn klassieke uitlokkers. De blaasjes zijn diep in de huid en prikken of jeuken intens. Na een paar dagen drogen ze uit en schilfert de huid. Koel water, een milde cortisoncrème en het vermijden van contact met zeep helpen de flare-up te bedwingen.
Numulair eczeem: niet elke ronde plek is schimmel
Numulair eczeem bestaat uit ronde tot ovale plekken ter grootte van een muntstuk, vandaar de naam. Ze zitten vaak op de onderbenen, de rug van de handen of de romp. Ze kunnen nat en korstend zijn, of droog en schilferend. Heel veel mensen behandelen dit jarenlang fout met antischimmelcrème omdat het er zo op lijkt. Dat helpt niet, en soms maakt het de huid zelfs gevoeliger. Een huisarts kan het onderscheid snel maken.
Zomerse uitdagingen in juli
Voor mensen met eczeem is de zomer een dubbel gevoel. Zon kan helpen (lichttherapie bestaat niet voor niets), maar de combinatie van zweet, chloor in het zwembad, zonnebrandcrème met parfum en de droge lucht van airconditioning is een recept voor een opvlamming.
Wat je nu concreet kunt aanpassen: spoel je huid na het zwemmen altijd af met lauwwarm water, kies een geurvrije minerale of ongemixte zonnebrandcrème, en ga na een dag in de airconditioning ’s avonds extra smeren. Zweten kun je deels opvangen door katoenen of bamboe kleding te dragen die vocht afvoert in plaats van vasthoudt tegen de huid.
Basisverzorging die werkt voor elk type
Ongeacht welk type eczeem je hebt, zijn er drie basisprincipes die altijd gelden.
Was mild en kort. Lauwwarm water, maximaal vijf minuten, met een geurvrij merk zonder sulfaten. Zeep op het hele lichaam is voor de meeste volwassenen met eczeem overbodig behalve op de oksels en liezen.
Smeer direct na het wassen. Binnen drie minuten na het afdrogen smeer je een dikke laag emolliënt op nog licht vochtige huid. Denk aan een ongeParfumeerde crème of zalf op basis van vaseline of cetomacrogol. Lotion is te dun voor eczeem, ook al voelt het fijn aan.
Kies de juiste kleding. Katoen, bamboe of modal tegen de huid. Wol en synthetische stoffen prikkelen. Nieuwe kleding altijd eerst wassen voor je hem draagt.
Vrij verkrijgbare middelen en hun grenzen
Bij de drogist vind je hydrocortisoncrème 0,5 of 1 procent. Die is geschikt voor kortdurend gebruik op milde opvlammingen, maximaal twee weken achter elkaar op hetzelfde gebied. Niet op het gezicht, niet in huidplooien en niet bij kinderen zonder advies. Aanvullend helpen antihistaminetabletten bij hevige jeuk in de nacht, al lossen ze de oorzaak niet op.
Calamine lotion koelt en kalmeert, maar bouwt de huidbarrière niet op. Beschouw het als eerste hulp, niet als behandeling.
Wanneer ga je naar de huisarts?
Er zijn concrete signalen die betekenen dat je niet langer zelf moet afwachten.
- De huid is warm, gezwollen, begint te etteren of heeft gele korstjes: dit wijst op een bacteriële infectie die antibiotica nodig heeft.
- Je slaapt al langer dan een week slecht door de jeuk.
- Het eczeem breidt zich snel uit naar nieuwe plekken van je lichaam.
- Vrij verkrijgbare crèmes hebben na twee weken geen effect gehad.
- Je herkent de plek niet in de beschrijvingen hierboven en twijfelt over de diagnose.
Bel voor een afspraak en maak zo mogelijk foto’s van de huid in goede belichting, ook als het op dat moment minder actief is. Dat helpt de huisarts enorm.
Van huisarts naar dermatoloog
Een verwijzing naar de dermatoloog is gerechtvaardigd als de huisarts er niet uitkomt, als sterke cortisoncrèmes nodig blijken te zijn voor langdurig gebruik, of als contacteczeem vermoed wordt en een patchtest nodig is om de allergene stof te vinden.
Bij de dermatoloog zijn er meerdere opties beschikbaar. Fototherapie (behandeling met uv-licht) is effectief bij atopisch en numulair eczeem en wordt poliklinisch gegeven. Voor ernstig atopisch eczeem zijn er inmiddels biologicals beschikbaar, medicijnen die specifiek ingrijpen op het ontstekingsproces in de huid. Die zijn niet voor iedereen nodig, maar kunnen voor mensen met langdurig ernstig eczeem een grote verandering betekenen.
Eczeem bij volwassenen is goed te managen als je weet wat je hebt. Begin bij je eigen huid: waar zit het, hoe ziet het eruit en wat maakt het erger? Gebruik die kennis om gericht te behandelen in plaats van alles maar uit te proberen. Smeer consequent, was mild en kijk kritisch naar wat je huid dagelijks raakt. Houdt het aan of twijfel je aan wat je ziet? De huisarts is de logische eerste stap. Een verwijzing naar de dermatoloog is een reële optie als de situatie dat vraagt.
