Je kies doet pijn, je belt voor de derde keer een tandartspraktijk in de buurt, en opnieuw is het antwoord: geen nieuwe patiënten. De praktijk in Neede nam je vorige maand ook al niet aan, en in Aalten staat de wachttijd op meer dan een jaar. Voor veel inwoners van de Achterhoek is dit geen uitzonderlijke situatie, maar gewoon de realiteit. Het tandartsentekort treft de regio harder dan veel andere zorgtekorten, en het is ook directer voelbaar: een kiespijn laat zich niet uitstellen.
Hoe groot is het probleem en waar in de Achterhoek is het het ergst?
De Achterhoek heeft al jaren te kampen met een groeiend tekort aan tandartsen. Gemeenten als Winterswijk, Aalten, Neede en omgeving zijn het hardst geraakt. In deze gebieden is het aantal tandartsen per duizend inwoners beduidend lager dan het landelijk gemiddelde van ongeveer 0,6 tot 0,7 tandarts per duizend inwoners. In sommige Achterhoekse dorpen en kleine steden loopt dat terug naar minder dan 0,3 per duizend inwoners.
Dat betekent in de praktijk dat duizenden mensen zonder vaste tandarts zitten. Sommigen rijden al jaren naar Doetinchem, Enschede of zelfs verder. Anderen hebben helemaal geen praktijk meer en gaan alleen nog bij spoed naar de spoedlijn, als die al bereikbaar is.
Drie oorzaken die elkaar versterken
Het tekort is geen toeval en ook geen tijdelijk probleem. Er spelen drie structurele krachten die elkaar versterken, en die samen verklaren waarom de situatie zo moeilijk te keren is.
Ten eerste is er de uitstroom van oudere praktijkhouders. Een flink deel van de tandartsen in de Achterhoek is de zestig al gepasseerd. Ze stoppen of gaan dat binnenkort doen, maar vinden geen opvolger. Jonge tandartsen willen hun praktijk niet overnemen, deels omdat de regio hen simpelweg niet trekt.
Ten tweede is de vestigingsaantrekkelijkheid laag. Een startende tandarts kiest bij voorkeur een woonplaats met goede voorzieningen, culturele activiteiten, een stedelijke omgeving en makkelijke verbindingen. De Achterhoek scoort op al die punten lager dan de Randstad of een stad als Arnhem. Dat is geen aanval op de regio, het is gewoon een reële afweging die veel jonge professionals maken.
Ten derde is er de bevolkingskrimp. Minder inwoners betekent minder patiënten, en minder patiënten betekent dat een nieuwe praktijk harder moet werken voor hetzelfde inkomen. Dat maakt investeren in een praktijk in Aalten minder aantrekkelijk dan in een groeiende stad elders in het land.
Wat dit betekent voor jouw wachttijd
Landelijk wacht iemand die een nieuwe tandarts zoekt gemiddeld enkele maanden. In de Achterhoek kun je rekenen op wachttijden van een jaar of meer voor reguliere zorg, als je al aangenomen wordt. Voor een controle of een kleine vulling is een jaar wachten vervelend maar beheersbaar. Voor spoedsituaties, zoals een gebroken kies, een ontsteking of pijn bij een wortelkanaalbehandeling, is dat een ander verhaal.
De spoedtandartslijn is beschikbaar in de regio, maar de bezetting is beperkt. In de avond, nacht of in het weekend kun je terecht voor acute pijn, maar voor een volledige behandeling word je alsnog doorverwezen naar een praktijk waar je niet als patiënt staat ingeschreven. Dat leidt regelmatig tot incomplete zorg of hogere kosten.
De zorgplicht van je verzekeraar: wat kun je eisen?
Dit weten veel mensen niet, maar het is belangrijk: je zorgverzekeraar heeft een wettelijke zorgplicht. Als je een naturapolis hebt en er is binnen een redelijke reisafstand geen tandarts beschikbaar die je als patiënt wil aannemen, is de verzekeraar verplicht om een oplossing te regelen. De Nederlandsche Zorgautoriteit (NZa) stelt als vuistregel dat een tandarts binnen 30 minuten reistijd bereikbaar moet zijn.
Kun je dat niet realiseren? Dan doe je het volgende:
- Bel je verzekeraar en meld expliciet dat je geen tandarts kunt vinden in je regio.
- Vraag schriftelijk (per e-mail of via hun portaal) om bemiddeling op basis van de zorgplicht.
- Noteer de datum, naam van de medewerker en wat er is gezegd of beloofd.
- Als de verzekeraar niet helpt, kun je een klacht indienen bij de NZa of bij het Klachteninstituut Financiele Dienstverlening (Kifid).
Bij een restitutiepolis heb je meer vrijheid, maar ook dan is bemiddeling mogelijk als de nood hoog is. Neem in dat geval ook contact op met je verzekeraar voor advies over vergoedingen bij een verder gelegen tandarts.
Reiskosten: wanneer en hoe krijg je die vergoed?
Als je structureel tientallen kilometers moet rijden voor een tandarts, kunnen de reiskosten snel oplopen. Er zijn een paar regelingen die je kunt benutten.
Allereerst: als je via je verzekeraar bent bemiddeld naar een tandarts buiten je regio, kun je in sommige gevallen reiskosten declareren. Vraag dit expliciet na bij je verzekeraar voordat je op weg gaat, want dit verschilt per polis en per situatie.
Ten tweede: heb je een laag inkomen of een bijstandsuitkering? Kijk dan of je gemeente een bijdrage kan leveren via de bijzondere bijstand. Niet elke gemeente doet dit voor tandartskosten, maar het is de moeite waard om te vragen. Gemeenten als Winterswijk en Aalten hebben sociale loketten waar je dit kunt navragen.
Ten derde: voor mensen die een beperking hebben en daardoor afhankelijk zijn van vervoer, kunnen de Wmo-regelingen uitkomst bieden. Vraag bij je gemeente naar de mogelijkheden.
Tijdelijke oplossingen die nu al worden ingezet
De regio staat niet stil. Er worden al een aantal praktische maatregelen uitgeprobeerd. Mobiele tandartsunits rijden rond in dunbevolkte gebieden en bieden basiszorg aan mensen die moeilijk mobiel zijn of ver van een praktijk wonen. Mondhygiënisten spelen een grotere rol dan vroeger: zij mogen steeds meer zelfstandig uitvoeren, zoals periodieke controles en preventieve behandelingen, waardoor tandartsen meer tijd hebben voor complexere ingrepen. Ook online tandartsconsulten kunnen in sommige gevallen een aanvulling bieden.
Daarnaast werken sommige praktijken in de regio samen om de capaciteit te spreiden. Een praktijk in Doetinchem neemt bijvoorbeeld spoedsituaties over van collega’s in kleinere gemeenten. Het zijn geen perfecte oplossingen, maar ze helpen de ergste druk te verlichten.
Waarom structurele oplossingen zo traag gaan
Iedereen is het erover eens dat er meer tandartsen naar de Achterhoek moeten. Maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het opleiden van een tandarts duurt zes jaar. Je kunt mensen niet zomaar sturen. En financiele prikkels, zoals vestigingssubsidies of opleidingsplekken in de regio, vereisen politieke besluiten op meerdere niveaus: gemeente, provincie, zorgverzekeraar en landelijke overheid. Die neuzen wijzen niet altijd dezelfde kant op.
Bovendien is tandartsenzorg deels privaat gefinancierd, wat het anders maakt dan de huisartsenzorg waar meer publieke sturing op zit. Dat maakt ingrijpen complexer en trager.
Wat je nu zelf kunt doen
Als je in de Achterhoek woont en geen tandarts hebt, is dit het meest praktische stappenplan voor nu:
Stap 1: Schrijf je in op de wachtlijsten van alle praktijken in de omgeving, ook als die ver weg zijn. Sommige praktijken melden je pas als er ruimte is, dus vroeg inschrijven helpt.
Stap 2: Bel je zorgverzekeraar en vraag om bemiddeling via de zorgplicht. Doe dit schriftelijk en bewaar de bevestiging.
Stap 3: Vraag bij je verzekeraar of reiskosten vergoed kunnen worden als je verder weg een tandarts vindt.
Stap 4: Ga naar een mondhygiënist voor preventieve controles en reiniging. Die zorg is vaak beter bereikbaar en houdt je gebit in redelijke conditie terwijl je wacht op een vaste tandarts.
Stap 5: Bij spoed bel je de regionale spoedtandartslijn. Die is te vinden via de website van je verzekeraar of via je huisarts.
Het tandartsentekort in de Achterhoek heeft diepe, structurele oorzaken. Vergrijzing, krimp en de lage aantrekkelijkheid van de regio voor jonge professionals vormen een combinatie die niet snel doorbroken wordt. Toch zijn er concrete stappen die je nu al kunt zetten: je verzekeraar heeft wettelijke verplichtingen als je geen tandarts kunt vinden, mondhygiënisten mogen een deel van de zorg overnemen, en er bestaan financiële regelingen voor mensen met een laag inkomen. Die opties zijn er, maar je moet er zelf actief naar vragen.
