Je bent drie weken ziek thuis en ontvangt een oproep van de bedrijfsarts. Direct rijst de vraag: wat mag hij eigenlijk van je vragen, moet je zijn advies opvolgen, en wat kun je doen als je het er niet mee eens bent? De positie van de bedrijfsarts is voor veel werknemers onduidelijk, en die onduidelijkheid kan je duur komen te staan.
Een gespannen positie: betaald door de werkgever, maar wettelijk onafhankelijk
De bedrijfsarts verkeert in een eigenaardig spanningsveld. Je werkgever betaalt hem, via een contract met een arbodienst of als zelfstandige bedrijfsarts. Tegelijkertijd is hij wettelijk verplicht om onafhankelijk te oordelen. Hij is geen dokter in dienst van je baas, maar ook geen behandelend arts die puur voor jouw belangen opkomt. Zijn rol is het begeleiden van het re-integratieproces, in het belang van zowel jou als de organisatie.
Waarom is dat direct relevant voor jou? Omdat je weet dat zijn rapportages naar je werkgever gaan. Dat kan ervoor zorgen dat je te voorzichtig bent in wat je zegt, of juist te weinig. Beide zijn risico’s. Te weinig zeggen kan je re-integratie vertragen; te veel zeggen kan informatie opleveren die je werkgever eigenlijk niet hoort te krijgen. Het is dus slim om precies te weten waar de grens ligt.
Wat de bedrijfsarts wél en niet mag weten over jouw gezondheid
Hier is de gouden regel: de bedrijfsarts mag aan je werkgever rapporteren wat jij functioneel niet kunt. Dat betekent: wat zijn de beperkingen in je werk? Kun je niet lang achter een beeldscherm zitten, kun je moeilijk concentreren, of is er sprake van energieproblemen? Dat mag hij doorgeven.
Wat hij niet mag doorgeven, is je diagnose, de naam van je aandoening, je medicatiegebruik of details over je behandeling. Stel dat je een depressie hebt: je werkgever hoort te horen dat je tijdelijk niet kunt functioneren in een stressvolle omgeving, maar niet dat het om een depressie gaat. Dat onderscheid is niet alleen ethisch, het is wettelijk verankerd in de Wet op de medische keuringen en de Arbowet.
Je hebt ook recht op inzage in de rapportage die de bedrijfsarts naar je werkgever stuurt. Vraag hier altijd actief naar. In de praktijk krijg je die rapportage niet altijd automatisch toegestuurd, maar je mag ernaar vragen, en de bedrijfsarts is verplicht je die te laten zien voor hij hem verstuurt.
Zijn wettelijke rol bij ziekteverzuim: wat hij moet doen en wat jij mag eisen
De Wet verbetering poortwachter schrijft een duidelijk tijdpad voor bij ziekte. In de zesde week van je ziekte moet de bedrijfsarts een probleemanalyse opstellen. Daarin staat wat de aard van je beperkingen is, wanneer herstel verwacht wordt, en welke re-integratiemogelijkheden er zijn. Die analyse is de basis voor het plan van aanpak, dat jij en je werkgever samen opstellen.
Rond week 52 volgt de eerstejaars evaluatie: een moment om te kijken of het plan van aanpak werkt of bijgesteld moet worden. In elke fase mag jij van de bedrijfsarts verwachten dat hij actief met je meedenkt, dat hij zijn adviezen onderbouwt, en dat hij je informeert over je opties. Hij is niet een schrijftafel die formulieren invult, hij hoort een gesprekspartner te zijn.
Wat hij van jou mag verwachten: dat je meewerkt aan redelijke re-integratieactiviteiten. Maar ‘redelijk’ is een sleutelwoord. Hij kan niet van je eisen dat je taken uitvoert die medisch gezien niet verantwoord zijn.
Adviezen die bindend voelen maar dat niet zijn
Een veelgemaakte vergissing is dat werknemers de adviezen van de bedrijfsarts als bevelen zien. Dat zijn ze niet. De bedrijfsarts adviseertje werkgever beslist. Dat klinkt als een subtiel verschil, maar het heeft grote gevolgen.
Stel dat de bedrijfsarts adviseert dat je vier uur per dag kunt werken. Je werkgever mag dat advies opvolgen zonder jouw instemming. Maar als het advies inhoudt dat je een totaal andere functie moet gaan uitoefenen, heeft jij als werknemer meer in te brengen. Bij ingrijpende wijzigingen in je functie of arbeidsvoorwaarden is jouw instemming wettelijk relevant. Twijfel je of iets wordt opgelegd of gevraagd? Vraag dan altijd schriftelijk om een toelichting, zodat er een spoor is van wat er is afgesproken.
Wanneer de bedrijfsarts moet doorverwijzen
De bedrijfsarts is geen behandelend arts. Hij diagnosticeert niet en schrijft geen medicijnen voor. Zijn taak is begeleiding en advisering rondom werk. Als hij constateert dat er medische behandeling nodig is, is het zijn plicht je te wijzen op die mogelijkheid en je te adviseren contact op te nemen met je huisarts of een specialist.
Dat klinkt vanzelfsprekend, maar in de praktijk vergeten bedrijfsartsen dit weleens als ze de focus leggen op re-integratie. Ben je ziek en merk je dat er weinig aandacht is voor je herstel als zodanig? Vraag expliciet: ‘Wat raad je mij aan op medisch gebied?’ Zijn antwoord mag je verwachten.
Het recht op een second opinion
Ben je het niet eens met het oordeel van de bedrijfsarts, dan heb je het recht op een second opinion bij een andere, gecertificeerde bedrijfsarts. Let op: dat is niet je eigen huisarts of specialist. Het moet een registerarts zijn met een BIG-registratie als bedrijfsarts.
De kosten van die second opinion zijn voor rekening van je werkgever. Dat staat zo in de Arbowet. Je werkgever kan dit dus niet weigeren te betalen, al kan hij wél vragen waarom je twijfelt aan het eerste oordeel. Je hoeft dat te beantwoorden, maar je hoeft je niet uitgebreid te verantwoorden. Vraag je second opinion schriftelijk aan bij je werkgever of de arbodienst.
Wijkt het tweede oordeel af van het eerste? Dan ontstaat er een situatie waarbij jij en je werkgever in overleg moeten over welk advies gevolgd wordt. Het tweede oordeel vervangt het eerste niet automatisch, maar het geeft je wel een stevig argument om het oorspronkelijke advies ter discussie te stellen.
Bezwaar maken als je het er niet mee eens bent
Je hebt twee routes als je bezwaar wilt maken. De eerste is intern: je bespreekt je bezwaar met je werkgever en vraagt schriftelijk om heroverweging van het advies of de beslissing. Dit is de snelste route, maar ook de meest afhankelijke: je werkgever beslist uiteindelijk.
De tweede route is een deskundigenoordeel aanvragen bij het UWV. Dit is een officieel oordeel van een onafhankelijke verzekeringsarts of arbeidsdeskundige van het UWV. De kosten bedragen een kleine eigen bijdrage, maar zijn laag. De doorlooptijd is gemiddeld een paar weken. Het UWV-oordeel is niet juridisch bindend, maar heeft in de praktijk veel gewicht bij geschillen, ook als het later tot een rechtszaak komt. Het is een stap die je serieus moet overwegen als je het fundamenteel oneens bent met je situatie.
Praktische checklist voor elk gesprek met de bedrijfsarts
Goed voorbereid het gesprek in stappen dat is de beste manier om je positie te beschermen.
- Noteer van tevoren je klachten en beperkingen, concreet en in je eigen woorden. Schrijf op wat je wel en niet kunt, niet alleen medisch maar ook in dagelijkse situaties.
- Neem eigen aantekeningen mee van eerdere gesprekken of afspraken. Je mag ook iemand meenemen als ondersteuning, zoals een vertrouwenspersoon of partner, tenzij er een duidelijke reden is dat dit niet kan.
- Vraag aan het einde van elk gesprek wat er in de rapportage naar je werkgever komt. Vraag om inzage vóór verzending.
- Leg gemaakte afspraken altijd schriftelijk vast. Een korte e-mail na het gesprek met een samenvatting is voldoende: ‘Naar aanleiding van ons gesprek vandaag bevestig ik dat wij hebben afgesproken…’
- Vraag altijd om een onderbouwing als je het ergens niet mee eens bent. ‘Waarom adviseer je dit?’ is een volstrekt legitieme vraag.
De bedrijfsarts is geen rechter en geen verlengstuk van je werkgever. Je hebt als werknemer meer rechten dan veel mensen beseffen: je mag inzage vragen in wat er over je gerapporteerd wordt, je kunt een second opinion aanvragen en je kunt bezwaar maken via het UWV. Ga het gesprek niet in zonder voorbereiding, en laat een advies dat bindend voelt niet zomaar passeren zonder het te bevragen.
